The Favorites: Se7en (1995)

Το Se7en θα το θυμάμαι πάντα ως την ταινία που με έβαλε στο τρυπάκι να αρχίσω να βλέπω “σοβαρές” ταινίες. Την πρώτη φορά με συγκλόνισε. Αρκετά χρόνια μετά, συνεχίζω να το λατρεύω για το κάθε του δευτερόλεπτο.

Όταν έπιασε το Se7en ο David Fincher, είχε ως μόνη κινηματογραφική εμπειρία το 3ο Alien, στο οποίο εν τέλει -αν πιστέψεις τον ίδιο και στενούς συνεργάτες- δεν εργάστηκε όπως θα ήθελε (ελέω κουστουμιών) και απέτυχε. Κι όμως, αν και τυπικά δεν είναι τίποτα περισσότερο από απλά επιτυχημένος βιντεοκλιπάς, ξεκινάει εδώ με μια αυτοπεποίθηση που αγγίζει τα όρια της αλαζονείας. Οι εντυπωσιακοί τίτλοι αρχής της ταινίας παρακολουθούν τον villain που δεν έχει ακόμα συστηθεί στο κοινό, και σε πετάνε αυτόματα σε μια ατμόσφαιρα έντασης και καταστροφής. Οι ήρωες, δύο ντετέκτιβς που μοιάζουν στην φιλοσοφία και την εργασιομανία, αλλά διαφέρουν τόσο πολύ στο χαρακτήρα και στην προσέγγιση απέναντι στο έγκλημα. Ο “παλιός” είναι έμπειρος, αλλά κουρασμένος και απογοητευμένος. Η πόλη όπου έζησε τις περισσότερες δεκαετίες του, και η ευκολία με την οποία οι κάτοικοί της έμαθαν να αντιμετωπίζουν το έγκλημα με απάθεια, τον έχουν αφήσει με μια πικρία. Νιώθει πως η ίδια απάθεια έχει περάσει πια και σ' αυτόν, και έχοντας συμβιβαστεί με το “so many corpses roll away unrevenged”, επιθυμεί πια να τελειώσει. Ο “νέος” απ' την άλλη, αδιαφορεί για την έννοια της υπομονής και τρέχει να γίνει ήρωας, βάζοντας το συναίσθημα μπροστά απ' τη λογική.

Κι όμως, εγώ πάντα εντυπωσιάζομαι πιο πολύ τον καλοδουλεμένο villain του Kevin Spacey. Κατ' αρχάς, ξεκάθαρα η ιδέα του serial killer που σκοτώνει όχι απλά για τιμωρία αλλά και για “εκπαίδευση”, έχοντας σαν πάτημα τα εφτά θανάσιμα αμαρτήματα, είναι καταπληκτική. Καλές ιδέες όμως έχουμε δει πολλές και είναι τελικά η εκτέλεση αυτή που μετράει. Εδώ η εκτέλεση ξεπερνάει κάθε προσδοκία, ξεκολλώντας ακριβώς από οτιδήποτε θα μπορούσε να περιμένει ο θεατής. Η ταινία χωρίζεται σε μέρες-κεφάλαια, κι ενώ πιστεύεις ότι έχεις πιάσει το μοτίβο του ενός φόνου κάθε μέρα, το Se7en ολοκληρώνεται σε μια βδομάδα, έχοντας αλλάξει μοτίβο 3-4 φορές. Τα εγκλήματα είναι στημένα με μαεστρία, και ο δολοφόνος του Kevin Spacey δεν είναι άλλος ένας μανιακός με μια έμμονη ιδέα. Είναι διαβασμένος, εύστροφος και ξέρει ότι θα κερδίσει όταν στηρίξει το σχέδιό του στα συναισθήματα του αντιπάλου του.

Το Se7en απογειώνει το είδος του crime-mystery, αλλά είναι εγκληματικά υποτιμητικό να το θεωρείς απλά ένα “αστυνομικό θρίλερ”. Ο Fincher έχει στήσει την ιστορία του με φόντο μια απαθή κοινωνία, με ηθική κατάπτωση και συναίνεση πρακτικά στο έγκλημα. Δεν κάνει όμως ήρωα (όπως το Dexter) τον δολοφόνο που νιώθει πως επιτελεί θείο έργο, και αποφεύγει όμορφα την παγίδα του διδακτικού χαρακτήρα. Βασικά δεν έχει καν ήρωα. Έχει απλά έναν κεντρικό χαρακτήρα -ξεκάθαρα πρωταγωνιστής για μένα ο Morgan Freeman- που ζει μια εσωτερική διάλυση, αλλά βλέπει στιγμιαία το ένστικτο του μέντορα να ξυπνάει, όταν βρίσκεται συνεργάτης με έναν φουριόζο νεαρό, κι ας αποτυγχάνει στο τέλος να τον συγκρατήσει. Και γι' αυτό είναι κατά τη γνώμη μου αυτός πιο τραγικός ήρωας κι απ' τον David του Brad Pitt, γιατί ενώ δεν έχει τις σοβαρές υλικές και ψυχολογικές απώλειες του τελευταίου, ξεμένει τελικά στη μοναξιά του, ανήμπορος ακόμα και να καταθέσει τα όπλα. Πίσω απ' την κάμερα, ο Fincher επιμένει στο γκρίζο χρώμα και τη μουντάδα, και παρουσιάζει για πρώτη φορά εδώ την ψυχρότητα που έχει τονίσει ιδιαίτερα στα τελευταία του έργα. Συνδυάζει υπέροχα την εξαιρετική μουσική και την πανέμορφη φωτογραφία, και χτίζει επιβλητική ατμόσφαιρα, με γρήγορους ρυθμούς όταν τους χρειάζεται και πάντα μια αίσθηση απειλής και μυστηρίου. Η κλιμάκωση είναι έντονη και το φινάλε όσες φορές κι αν το δεις, ανατριχιαστικό. Και τελικά, όσο χιλιοπαιγμένη ταινία κι αν είναι το Se7en, πάντα σε βάζει σε σκέψεις, και πάντα σου μαυρίζει την ψυχή. Και ζητάς κι άλλο.

(*) Δεν υπάρχει πάντα όρεξη να δεις κάτι καινούριο. Μερικές φορές λοιπόν κι εγώ αρχίζω να ξεσκονίζω τα dvd της βιβλιοθήκης ή τα βάθη του σκληρού δίσκου, για κάτι που εγγυημένα με “πιάνει”. Όχι όσο συχνά όσο θα ήθελα, αλλά μερικές μέρες (νύχτες), δεν έχω καλύτερο απ' το να αφήνομαι στην παρήγορη συντροφιά μια αγαπημένης ταινίας. Στην παρούσα “στήλη” θα επιχειρήσω να γράφω για τέτοιες ταινίες, που έχουν αντέξει για μένα το τεστ της πολλαπλής προβολής και που δεν θα σταματήσω ποτέ να λατρεύω ξανά και ξανά.

Read more...

The Social Network (2010)

Συντελεστές

Σκηνοθεσία: David Fincher

Σενάριο: Aaron Sorkin (βασισμένο στο βιβλίο του Ben Mezrich)

Παίζουν: Jesse Eisenberg, Andrew Garfield, Justin Timberlake, Rooney Mara, Armie Hammer

Περισσότερα στο IMDB και στο Rotten Tomatoes.

Είδος

Βιογραφικό κωμικό δράμα

Η ιστορία της δημιουργίας του Facebook από έναν φοιτητή του Harvard, και οι δικαστικές διαμάχες που ακολούθησαν γύρω απ' την ιδιοκτησία του.

*Ας ξεκαθαρίσουμε απ' την αρχή, ότι η ταινία βασίζεται στο βιβλίο “The Accidental Billionaires” του Ben Mezrich, ο οποίος είχε ως σύμβουλο κατά τη συγγραφή του, τον Andrew Saverin, κολλητό του Mark Zuckerberg και συν-ιδρυτή του Facebook. Η αυθεντικότητά του αμφισβητείται, οπότε προσωπικά αδιαφορώ για τον αν η ταινία λέει πραγματική ιστορία ή όχι, και δέχομαι τους χαρακτήρες ως “φανταστικούς”.

Στην εισαγωγική σεκάνς βλέπουμε τον Mark Zuckerberg σε ένα μπαράκι εντός του campus του Harvard, να χωρίζει με την κοπέλα του, δείχνοντας ξεκάθαρα την πορεία της ταινίας από κει και πέρα: γκρίζα ατμόσφαιρα, διάλογοι που πέφτουν σαν σφαίρες και ένας πρωταγωνιστής που, βυθισμένος στην ιδιοφυΐα του, αδυνατεί να αντιληφθεί τους γύρω του σαν ανθρώπινα όντα, παρά μόνο σαν αντικείμενα, είτε χρήσιμα για το σκοπό του, είτε απλά εμπόδια. Ο Aaron Sorkin στο σενάριο κεντάει, και πέρα απ' τους κοφτερούς και ταχύτατους διαλόγους για τους οποίους τον είχαμε αγαπήσει στις εξαιρετικές σειρές που έγραφε στο παρελθόν, παρουσιάζει περίτεχνα όλη την ιστορία σαν flashbacks-καταθέσεις στις δίκες που βρίσκονται σε εξέλιξη εναντίον του Zuckerberg. Μπορεί στο τρίτο μέρος να ρίχνει τους ρυθμούς, αλλά είναι πάντα αστεία, πάντα γεμάτη ίντριγκα και ανατροπές, πάντα εντυπωσιακή η ταινία, και ακόμα κι αν δεν την δεχτείς σαν αριστούργημα, δυσκολεύομαι να φανταστώ γιατί μπορεί να μην σου αρέσει. 

Γιατί τόσος ντόρος; Αφ' ενός η ταινία είναι τεχνικά άψογη σε όλα τα σημεία της. Η σκηνοθεσία του David Fincher είναι καταπληκτική. Ακόμα κι αν απουσιάζουν (πλην της διαβόητης σκηνής του αγώνα κωπηλασίας) οι χαρακτηριστικές φαντεζί γωνίες λήψης, δεν παύει να είναι ένα μικρό οπτικό αριστούργημα, πιάνοντας εξαιρετικά τη γκριζάδα του φθινοπώρου της Βοστώνης και την κολεγιακή ζωή σε ένα απ' τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Εντυπωσιακός και ο Jesse Eisenberg σε μια φοβερά υποτιμημένη και παρεξηγημένη ερμηνεία. Κρύβει καταπληκτικά τις κωμικές του ικανότητες πίσω από ένα ψυχρό πρόσωπο και παίζει εξαιρετικά με τα μάτια, τα επιφωνήματα και τα μικρές συσπάσεις του προσώπου, κατορθώνοντας να κάνει τον χαρακτήρα του ένα κάθαρμα που δεν μπορείς να μην συμπαθήσεις. Υψηλές ερμηνευτικές ικανότητες επιδεικνύουν και ο Andrew Garfield και -άκουσον άκουσον- ο Justin Timberlake. Ειδική μνεία αξίζει το φανταστικό soundtrack των Trent Reznor και Atticus Ross, με κλασική και ηλεκτρονική μουσική να συνδυάζονται ένα εξαίσιο αποτέλεσμα που δεν χορταίνεις να ακούς.

Απ' την άλλη πλευρά, το The Social Network δεν είναι απλά μια “ταινία για το Facebook” ή άλλο ένα “american success story”. Μέσα στο πνεύμα της εποχής, είναι μια ιστορία για την εισβολή της τεχνολογίας στη ζωή των πρωταγωνιστών, και πώς διαφορετικοί άνθρωποι αντιδρούν διαφορετικά όταν η εφεύρεσή τους προκαλέσει τόσο τεχνολογικό όσο και κοινωνικό πάταγο. Προδοσίες, ψέματα, πισώπλατα μαχαιρώματα, μια ξεκάθαρη ματιά στην σημερινή κοινωνία, και το πόσο εύκολα διαλύονται οι ανθρώπινες σχέσεις στο βωμό της επίτευξης μεγάλων στόχων. Κι αν κατηγορείται η ταινία για μισογυνισμό, προσωπικά διαφωνώ κάθετα. Ο Zuckerberg δεν είναι μισογύνης, είναι μισάνθρωπος. Επίσης πέρα του ότι η ταινία έχει δύο πολύ δυνατούς γυναικείους χαρακτήρες, το φινάλε δείχνει πεντακάθαρα πόσο θετική επίδραση μπορεί να έχει μια γυναίκα, ακόμα και σε έναν τέτοιο άνθρωπο. Μισογυνισμός λοιπόν; Πιο πολύ για έναν subtle ύμνο στη γυναίκα το βλέπω εγώ.

Μπορεί ο χαρακτηρισμός “ο Citizen Kane αυτής της γενιάς” να είναι αρκετά υπερβολικός, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το The Social Network είναι μια ταινία που θα μείνει στην ιστορία, κατορθώνοντας από ένα τέτοιο θέμα, να βγάλει τόσο καλό ψυχογράφημα της κοινωνίας του 21ου αιώνα, όντας ταυτόχρονα απολαυστική σε κάθε της δευτερόλεπτο.

Read more...